Introductie

Introduceer het filosoferen en het onderwerp van gesprek.

Startvragen

Laat de leerlingen de onderstaande startvragen in tweetallen of tafelgroepjes bespreken.

  • Begrijp jij altijd wat iemand anders bedoelt? Wanneer niet?
  • Begrijpen anderen altijd wat jij bedoelt? Waaraan merk je dat?

Inventariseer klassikaal de opbrengst van de startvragen.

Video

Bekijk de volgende video op SchoolTV: ‘Een verhaal voor dove kinderen in gebarentaal’ (link).

Stel vervolgens de volgende vragen:

  • Heb je begrepen waar het verhaal over ging dat de juf in de video vertelde?
  • Heb je kunnen zien wat voor soort verhaal het was? Was het spannend, droevig of grappig?
    Hoe weet je dat?
Gespreksregels

Ga in de kring om te filosoferen. Benoem de gespreksregels.

Filosofische vragen

Denk samen na aan de hand van (enkele van) de volgende vragen.

  • Is het moeilijk om een ander goed te begrijpen? Waarom (niet)?
  • Is het belangrijk om elkaar goed te begrijpen? Waarom (niet)? Of wanneer wel/niet?
  • Is het voor jou belangrijk om goed begrepen te worden? Waarom?
  • Moet je dezelfde taal spreken om elkaar te kunnen begrijpen? Waarom (niet)?
  • Moet je elkaar aardig vinden om elkaar te kunnen begrijpen? Waarom (niet)?
  • Moet je even slim zijn om elkaar te kunnen begrijpen?
  • Wat gebeurt er als je elkaar verkeerd begrijpt?
Afsluiting en verwerking

Sluit het gesprek af met een korte samenvatting.
Ter verwerking kan de groep met elkaar een gebarentaal verzinnen. Geef daarvoor elk groepje een paar letters van het alfabet waarbij zij een gebaar moeten bedenken. Film of fotografeer elk gebaar tot een heel gebarenalfabet.
Of bedenk met elkaar een geheimschrift. Kijk voor ideeën onder deze link.

Aanleiding

Aanleiding tot een gesprek over begrip/empathie kan een intervisiecasus zijn, wanneer duidelijk is dat hierin de essentie ligt van het probleem. Het is dan nodig om te bespreken wat je onder deze waarde verstaat, welke plaats deze waarde inneemt in de organisatie of in het onderwijs en wat er nodig is om meer begrip/empathie te bereiken.
Wanneer begrip/empathie een kernwaarde is van de school, is het van belang om deze te onderzoeken om tot een gezamenlijke, bij de school passende definitie en praktijk te komen.

Betekenis van de waarde

Inventariseer welke betekenissen er zijn voor deze waarde(n) en probeer samen tot een eensluidende definitie te komen. Of bespreek, bekritiseer en nuanceer de onderstaande omschrijving:

Begrip is de bereidheid om iets te begrijpen, om te willen aanvoelen wat anderen denken of nodig hebben. Empathie gaat verder dan begrip, het is het vermogen zich te kunnen verplaatsen in de gevoelens van een ander. Begrip en empathie zijn belangrijke sociale, menselijke kwaliteiten.
In het onderwijs zijn begrip en empathie onontbeerlijk. Kinderen die nog niet kunnen aangeven wat zij kunnen of nodig hebben, hebben de empathie van leerkrachten nodig om vooruit te komen. Ook ouders verdienen het begrip van leerkrachten. Wanneer het moeite kost om samen te werken of afspraken te maken, is er de bereidheid nodig om elkaar te begrijpen en elkaar standpunten te leren kennen. Begrip en empathie tonen betekent dat we elkaar niet afwijzen of veroordelen, maar steeds open staan voor argumenten of verklaringen.

Positie van de waarde
  • Is begrip/empathie een kernwaarde van de school? Waarom (niet)?
  • Is deze (kern)waarde duidelijk zichtbaar in de school? Waardoor? Waarom niet?
  • Is het een streefwaarde van de school? Waarom (niet)?
  • Is het een license-to-operate-waarde (een voorwaarde om goed onderwijs te kunnen geven)? Waarom (niet)?
  • Is het een persoonlijke waarde van (een van) de deelnemers aan het gesprek?
  • Waarom hecht hij of zij belang aan juist deze waarde?
De waarde in praktijk
  • Wat is er nodig om tot begrip of empathie te komen?
  • Is empathie een karaktereigenschap? Bestaan er mensen met meer of minder empathisch vermogen?
  • Kan ieder leren begripvol te zijn? Welke karaktereigenschappen zijn daarvoor van belang?
  • Is het mogelijk om niet te oordelen over een ander?
  • Wanneer vind je het lastig om begrip op te brengen of empathisch te zijn?
  • Bestaan er situaties waarvoor je onmogelijk begrip kunt hebben? Hoe komt dat?
  • Hoe kun je in dat geval toch vasthouden aan deze waarde?