Introductie

Dit filosofische thema is een abstracte invalshoek bij de unit ‘Samen leven’. Benoem bij wijze van introductie voor de leerlingen dat samenleven te maken heeft met ergens bij horen en deel uitmaken van een groter geheel.

NB. Wil je liever een concretere, meer maatschappelijke invalshoek voor een filosofisch gesprek bij deze unit?
Kijk dan naar de les Rekening houden met een ander ‘.

Startvragen

Stel de startvragen voorafgaand aan het kringgesprek. De kinderen krijgen een korte denktijd (individueel, in stilte) om de startvragen (op papier) te beantwoorden. Bespreek kort de antwoorden. Ga vervolgens in de kring.

Vraag de leerlingen om een reeks op te schrijven of op te noemen van klein naar groot of andersom, bijvoorbeeld van:

  • hun adres (de straat, de wijk, de stad, de provincie, het land, het werelddeel, aarde, melkweg, ruimte…)
  • de mensen waar ze bij horen (ruimtewezens, aardbewoners, mensen, Europeanen, Nederlanders … ik)
  • hun lichaam (mijn lichaam, mijn been, mijn voet, mijn teen … tot aan de kleinste delen)

Filosofische vragen

Denk samen na aan de hand van (een of meerdere van) de volgende vragen:

  • Wat betekenen de woorden ‘deel’ en ‘geheel’?
  • Kan alles in stukjes of onderdelen verdeeld worden?
  • Is alles deel van iets groters?
  • Waar ben jij deel van? Hoe weet je dat?
  • Hoe voelt het om ergens deel van te zijn?

Vragen voor een meer concrete, sociale invalshoek:

  • Zijn alle mensen, dieren en dingen deel van iets groters?
  • Kan iets (of iemand) deel zijn van meerdere dingen tegelijk?
  • Is het belangrijk om ergens deel van te zijn?
  • Is het nodig om ergens deel van te zijn?
  • Moet je je aanpassen om ergens bij te kunnen horen?

Vragen voor een meer abstractere invalshoek:

  • Hoe ver kan je doorgaan met delen?
  • Wat is het kleinste deeltje dat bestaat?
  • Wat is het kleinste deel van je lichaam, van je familie, van de wereld?
  • Zijn alle delen onmisbaar in het geheel?
  • Wat is het grootste geheel dat bestaat?
Afsluiting

Sluit het gesprek af met een samenvatting en een korte evaluatie van het verloop.

Geef de leerlingen een (meditatieve, abstracte) tekenopdracht: laat ze met een structuur of vorm (de delen) een tekenpapier vullen (het geheel), bijvoorbeeld cirkels of bladvormen. Gebruik eventueel dit werkblad: Verwerkingsopdracht – Deel en geheel.

Introductie

Vraag de leerlingen om een reeks op te schrijven of op te noemen van klein naar groot of andersom, bijvoorbeeld van:

  • hun adres (de straat, de wijk, de stad, de provincie, het land, het werelddeel, aarde, melkweg, ruimte…)
  • de mensen waar ze bij horen (ruimtewezens, aardbewoners, mensen, Europeanen, Nederlanders … ik)
  • hun lichaam (mijn lichaam, mijn been, mijn voet, mijn teen … tot aan de kleinste delen)
Gespreksregels

Leid het filosoferen in en benoem de gespreksregels in de kring.

Filosofische vragen

Denk samen na aan de hand van (enkele van) de volgende vragen:

  • Kan alles in stukjes of onderdelen verdeeld worden?
  • Hoe ver kan je doorgaan met delen?
  • Wat is het kleinste deeltje dat bestaat?
  • Wat is het kleinste deel van je lichaam, van je familie, van de wereld?
  • Kan iets (of iemand) deel zijn van meerdere dingen tegelijk?
  • Is alles deel van iets groters? Hoort alles en iedereen altijd ergens bij?
  • Waar ben jij deel van?
Afsluiting en verwerking

Sluit het gesprek af met een korte samenvatting.

Bij wijze van verwerking kunnen de leerlingen zelf een puzzel maken door een tekening in puzzelstukken te knippen – maar zo dat zij zelf de puzzel nog kunnen maken. Kunnen ze tot slot de puzzel van een andere leerling in elkaar leggen om te zien welk geheel deze delen vormen?

Onderzoeksvraag

Is alles deel van een groter geheel?

Startvragen
  • Waar is je hand een deel van?
  • Waar ben jij een deel van?
  • Waar is jouw familie een deel van?
  • Waar is de wereld een deel van?

Verdiepingsvragen

  • Is een deel altijd kleiner dan een geheel? Kun je een voorbeeld bedenken waarbij dit niet waar is?
  • Kan iets deel zijn van meerdere dingen tegelijk?
  • Is ieder geheel deel van een groter geheel?
  • Kan alles in stukjes verdeeld worden?
  • Wat gebeurt er met dingen als je ze in stukken deelt?
  • Hoe ver kan je doorgaan met delen?
  • Wat is het kleinste deeltje dat bestaat?